شماری از فعالان حقوق بشر، مدافعان حقوق زنان، فرهنگیان و اعضای جامعه مهاجر افغانستان روز یکشنبه ۲۱ جون ۲۰۲۶ با برگزاری تجمعی مقابل دانشگاه هاروارد در شهر بوستون ایالت ماساچوست امریکا، خواستار حمایت جامعه جهانی از زنان افغانستان، آزادی بازداشتشدگان و به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان شدند.
این گردهمایی با گردانندگی نازیه جمال و با شعار «تحصیل، کار، آزادی» آغاز شد. شرکتکنندگان با سر دادن شعارهایی چون «تحصیل، کار، آزادی»، «حقوق زن، حقوق بشر است»، «No to Taliban»، «Do Not Recognize Taliban»، «Stop Gender Apartheid in Afghanistan» و «Education, Work, Freedom» بر حمایت از حقوق زنان افغانستان و پایان دادن به محدودیتهای اعمالشده بر آنان تأکید کردند.
نخستین سخنران برنامه، داکتر مستوره شفایی، مدافع حقوق زنان، بود. وی در سخنان خود تأکید کرد که زنان هرات تنها نیستند و صدای آنان، صدای همه زنان افغانستان و ندای آزادی، کرامت و عدالت است. او همچنین کوچهای اجباری، تبعیض سیستماتیک و خشونت علیه جوامع به حاشیه راندهشده، بهویژه هزارهها را محکوم کرد و از جامعه جهانی خواست برای آزادی فوری زنان بازداشتشده، بازگشایی مکاتب و دانشگاهها، پایان دادن به تبعیض، خشونت و کوچهای اجباری و به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی بهعنوان جرمی در حقوق بینالملل، اقدامات فوری و عملی انجام دهد.
در ادامه، انجنیر اجمل پکتیاوال به ایراد سخنرانی پرداخت. وی گفت: «ما برای یک هدف در کنار هم ایستادهایم؛ دفاع از حقوق، کرامت و آزادی زنان و دختران افغانستان. وقتی طالبان دختری را از رفتن به مکتب منع میکنند، تنها یک دانشآموز را متوقف نمیسازند؛ بلکه دانشمندان، معلمان و رهبران فردا را پیش از آنکه فرصت ظهور پیدا کنند از میان میبرند.» وی تأکید کرد که آموزش، کار و آزادی امتیاز نیست، بلکه حق بنیادی و انسانی هر فرد است و هیچ حکمی نمیتواند این حقوق را از شهروندان سلب کند.
استاد حسن پیام، فعال اجتماعی و فرهنگی، در سخنان خود طالبان را یک گروه تروریستی خواند و اظهار داشت که این گروه نه تنها زندگی زنان را در افغانستان به گروگان گرفته، بلکه تهدیدی برای امنیت و ثبات جهانی نیز به شمار میرود. وی از جامعه جهانی خواست آپارتاید جنسیتی حاکم بر افغانستان را به رسمیت شناخته و برای تحقق عدالت و آزادی در کنار زنان افغانستان بایستد.
پرستو عاشوری، دیگر سخنران برنامه، بازداشت زنان به بهانه حجاب را بخشی از سیاست سرکوب، تبعیض و حذف سیستماتیک زنان از جامعه دانست. وی تأکید کرد که زنان افغانستان تنها نیستند و آزادی، آموزش، کار و زندگی همراه با کرامت، حق مسلم همه زنان است.
جاوید رضایی نیز در سخنان خود به کشته شدن یک زن معترض در هرات اشاره کرد که به گفته او تنها با در دست داشتن شعار «تحصیل، کار، آزادی» در اعتراض به بازداشت زنان ایستاده بود و همراه با یک پسر یازدهساله هدف گلوله طالبان قرار گرفت. وی این رویداد را بخشی از کارزار طولانی خشونت و سرکوب در افغانستان دانست و یادآور شد که از قتلعام هزارهها در دهه ۱۹۹۰ در مزارشریف و یکاولنگ تا زندانی کردن زنان در خانههایشان، الگوی سرکوب همچنان ادامه دارد. او تأکید کرد که نهادهای حقوق بشری این وضعیت را مصداق «آپارتاید جنسیتی» و «جنایت علیه بشریت» دانستهاند و خواستار پاسخگویی عاملان این جنایات شد.
در بخش پایانی برنامه، قطعنامه تجمع توسط رعنا حسینی قرائت شد. در این قطعنامه از سازمان ملل متحد، دولتها، پارلمانها، سازمانهای حقوق بشری منطقهای و بینالمللی، اتحادیه اروپا و سایر نهادهای مرتبط خواسته شد:
۱. آپارتاید جنسیتی در افغانستان را به رسمیت شناخته و برای مقابله با آن اقدامات حقوقی، سیاسی و دیپلماتیک اتخاذ کنند.
۲. بر طالبان فشار وارد کنند تا آزادی فوری زنان، دختران، فعالان مدنی، خبرنگاران، دانشگاهیان، مدافعان حقوق بشر و معترضان بازداشتشده را تأمین کنند.
۳. نسبت به ادامه آزار و تعقیب مردم هزاره ابراز نگرانی کرده و برای جلوگیری از حملات هدفمند، تبعیض، نفرتپراکنی، محدودیت در انجام مناسک مذهبی، بیجا شدن اجباری و غصب زمینهای آنان اقدامات مؤثر انجام دهند. همچنین از جامعه جهانی خواسته شد مطالبات هزارهها، از جمله به رسمیت شناختن نسلکشی هزارهها، را مورد توجه قرار دهد.
۴. بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدسازیهای اجباری و انتقال زنان و دختران به مکانهای نامعلوم را محکوم کرده و سرنوشت افراد ناپدیدشده را روشن سازند.
۵. برای بازگشایی فوری مکاتب، دانشگاهها و سایر نهادهای آموزشی به روی دختران و زنان و رفع محدودیتها بر کار و مشارکت آنان اقدام کنند.
۶. سازوکارهای مستقل بینالمللی را برای مستندسازی نقض حقوق بشر، خشونت علیه زنان، جرایم مبتنی بر جنسیت، خشونت علیه اقلیتها و سایر جنایات بینالمللی ایجاد یا تقویت کنند.
۷. تا زمان رعایت حقوق بشر، حقوق زنان، حق تعیین سرنوشت و تشکیل حکومت مشروع، از هرگونه به رسمیت شناختن سیاسی یا دیپلماتیک طالبان خودداری کنند.
۸. از حقوق شهروندی برابر و بدون تبعیض حمایت کرده و زمینههای بشردوستانه، آموزشی، حفاظتی و پناهندگی را برای افراد در معرض خطر فراهم سازند.
۹. اطمینان دهند که کمکهای بشردوستانه بدون تبعیض به همه مردم افغانستان میرسد و باعث تقویت ساختارهای سرکوبگر یا حذف زنان نمیشود.
۱۰. در بحران افغانستان، از تغییرات سیاسی فراگیر، حاکمیت قانون، عدالت، آموزش، فرصتهای برابر اقتصادی و مبارزه با افراطگرایی و تروریسم حمایت کنند.
۱۱. آزادی زنان افغانستان از آزادی جامعه افغانستان جدا نیست و هیچ صلح پایدار، ثبات واقعی یا حکومت مشروع بدون احترام به حقوق بشر، برابری و کرامت انسانی ممکن نخواهد بود.
عکس: عارف علیزاده / موسی رضایی
