نوشته: اندرو ال. پیک
برگردان: علی‌جواد دهقانی
ماه گذشته، بیست و پنجمین سالگرد آغاز جنگ افغانستان بود؛ جنگی که در ابتدا هیچ نشانه‌ای از تبدیل شدن آن به طولانی‌ترین منازعه در تاریخ ایالات متحده امریکا دیده نمی‌شد. رژیم طالبان ظرف دو ماه فرو پاشید و دولت جدید در سه ماه مستقر گشت. راهبرد «حضور سبک» امریکا که در آن، نیروهای عملیات ویژه و تیم‌های سازمان اطلاعات مرکزی (CIA) به شبه‌نظامیان محلی پشتیبانی می‌رساندند، شگرف به نظر می‌رسید و رویکردی هوشمندانه در مقایسه با جنگ فرساینده و خشونت‌بار شوروی در دهه ۱۹۸۰ به شمار می‌رفت. با این حال، پس از گذشت دو دهه افت‌وخیز در میدان جنگ، توجه واشینگتن به افغانستان کاهش یافت تا سرانجام در سال ۲۰۲۱، نظامیان آمریکایی در فضایی شکست‌آلود، از میدان هوایی بین‌المللی کابل به طور کامل خارج شدند. آیا سرنوشت این جنگ می‌توانست به گونه‌ای دیگر رقم بخورد؟
عراقی‌ها در سال ۲۰۰۸، به مدد تصمیم راهبردی رییس جمهوری، جورج دبلیو بوش برای اعزام نیروی کمکی توانسته بودند از بحران عبور کنند، اما افغانستان ـ چه در آن زمان و چه تاکنون ـ نهادهای دولتی به مراتب ضعیف‌تری نسبت به عراق داشته است. هنگامی که امریکا دست به تهاجم زد، این یورش، سومین یا شاید چهارمین فصل از یک جنگ داخلیِ چنددهه‌ای بود که پس از کودتای کمونیستی ۱۹۷۸ (و چه بسا حتی پیش‌تر از آن، یعنی پس از سرنگونی محمدظاهر شاه در سال ۱۹۷۳) آغاز شده بود. جنگ افغانستان شاید خشونت کم‌تری نسبت به عراق داشت، ولی بسیار ناامیدکننده‌تر بود.
با وجود این، در پی حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، منابع مالی و لجستیکی امریکا فراهم بود و جنگ می‌توانست با پیروزی همراه شود. شکست در این جنگ ناشی از مجموعه‌ای از انتخاب‌های متفاوت بود که جامعه بین‌المللی، دولت افغانستان و پیش از همه، امریکا انجام دادند. استخراج و واکاوی این تصمیمات از دل طولانی‌ترین جنگ آمریکا، برای پرهیز از خطاهای مشابه در آینده بسیار ضروری است.
خطای اول: امریکا تلاش کرد «افغانستانِ جدیدی» بسازد
این یک قاعده درست در دیپلماسی است که تا آن‌جا که امکان دارد، برای رسیدن به موفقیت باید تغییرات را به میزان حداقلِ لازم محدود ساخت. تلاش برای ایجاد یک افغانستانِ متمرکز با ارتش ملی و پلیس ملی تحت اداره یک دولت قدرتمند در کابل با این قاعده هم‌خوانی نداشت و رویکردی بسیار تاریخ‌ستیزانه محسوب می‌شد. این کشور در دوره‌های ثبات خود به صورت کنفدراسیونی نامتمرکز از مراکز قدرت ولایتی زیسته بود و کابل به عنوان «نخستین در میان برابرها» قرار داشت، نه فرمانروایی بر دیگر مناطق.
تصمیم جبهه مخالفان طالبان در کنفرانس بن در دسامبر ۲۰۰۱ و سپس در لویه جرگه اضطراری جون ۲۰۰۲ (نشست بزرگی که در کابل برگزار شد) مبنی بر حمایت از حامد کرزی به جای پادشاه پیشین، تجسم همین اشتباه بود. یک رهبر مدرن پشتون با پیشینه‌ای از دوران مجاهدین و مشروعیت ضد طالبانی به خوبی می‌توانست به خطری هم برای رهبران شبه‌نظامی و هم برای قوم‌گرایان پشتون تبدیل شود. پس از آن‌که با برگزاری لویه جرگه قانون اساسی در سال‌های ۲۰۰۳ـ۲۰۰۴، قدرت بیش‌تری در دستان کرزی متمرکز شد، دقیقاً همین اتفاق رخ داد. کرزی، توانایی عزل و نصب والیان و ولسوال‌ها را به دست آورد و ارتش و پلیس ملی تا مقدار زیادی جای‌گزین شبه‌نظامیان قومی شدند.
چنین چینش‌هایی از سه منظر آسیب‌زا بودند: نخست، هسته اصلی قدرت رزمی دولت موجود را تهی ساخت؛ دوم، کرزی را در جایگاهی قرار داد که به جای شکل‌دهی ائتلاف با همتایان پیشین خود، در پی گسترش اقتدار شخصی‌اش بر مناطق برآمد؛ سوم، با چشم‌پوشی از ساختار محلی‌گرایی، پشتون‌ها را در برابر یک انتخاب ملیِ سخت میان دولت خود و طالبان قرار داد.
مشکلِ کرزی لزوماً خودِ او نبود، بلکه برخاسته از ناتوانی قدرت کابل بود که یک دولتِ کرزی‌محور آن را اداره می‌کرد. طالبان می‌توانست هر گونه فساد، خشونت و خطایی از سوی نیروهای ائتلاف را به عنوان امری نامطلوب نزد پشتون‌ها نشان دهد، به ویژه هنگامی که با مناطق تحت حاکمیت طالبان مقایسه می‌شد. به هر حال، دستگاه تبلیغاتی (پروپاگاندا) کار خود را می‌کرد.
از قضا، انتخاب کرزی برای جلوگیری از همین مشکل صورت گرفته بود. ائتلاف شمال، پادشاه سابق را تهدیدی بالقوه می‌دید؛ زیرا او مشروعیتی مستقل داشت. البته او چون در ایتالیا زندگی می‌کرد، پیوندهای تازه‌ای با افغانستان نداشت و تنها به چهره‌ای تشریفاتی بدل می‌گشت. احتمالاً این گزینه، بهترین انتخاب ممکن بود. با این حال، کرزی در نگاه غرب، مطیع‌تر، وابسته‌تر و دموکراتیک‌تر به نظر می‌رسید، البته از یک مقطع به بعد دیگر این گونه نبود.
خطای دوم: غفلت امریکا از افغانستان به خاطر توجه به عراق
بی‌تردید، دولت بوش بر اثر جنگ عراق از مسئله افغانستان غافل شد. طالبان که در ماه‌های نخست به شدت سرکوب شده بودند، سازمان‌دهی مجدد در مناطق مرزی پاکستان را آغاز کردند. تا سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵، حملات علیه نیروهای امنیتی افغانستان، سازمان‌های غیر دولتی غربی و سربازان آمریکایی به طور چشم‌گیری افزایش یافت. تا سال ۲۰۰۶، یک شورش تمام‌عیار در جریان بود.
اگر دولت بوش، تمرکز خود را معطوف افغانستان می‌کرد، بی‌شک، نشانه‌های بحران را با حساسیت بیش‌تری رصد می‌کرد. با این حال، مشخص نیست که حتی اگر حضور تمامی سربازان موجود در عراق لازم نبود، آیا امریکا در آن مقطع، حضور نظامی خود را در افغانستان به طور چشم‌گیری افزایش می‌داد یا خیر. واشینگتن به شدت از تکرار اشتباه‌های اتحاد جماهیر شوروی بیزار بود. شوروی با نیرویی سنگین وارد افغانستان شده و پایگاه اجتماعی خود را از دست داده بود. به نظر می رسید لشکرکشی اولیه امریکا که عبارت بود از ترکیبی نامتعارف از نیروهای عملیات ویژه، تیم‌های شبه‌نظامی سیا، حملات هوایی و متحدان محلیِ، گواه کام‌یابی امریکا باشد. با این حال، آن آرایش نظامی با دستور کار سیاسی ملی امریکا یعنی ساختن یک افغانستانِ جدید هرگز هم‌خوانی نداشت. در نهایت، امریکا ناچار شد به جای احیای نظم پیشین، تنها به شماری اندک از نیروهای موجود در داخل کشور برای ایجاد یک نظم سیاسی و امنیتی جدید اتکا کند. از این رو، برای چنین هدفی، راهبرد «حضورِ سبک» هرگز کافی نبود.
توجه بیش‌تر به افغانستان در سال‌های حیاتی نخست می‌توانست این ناسازگاری را تعدیل کند و راه‌حل‌های نوآورانه‌تری برای گسترش سریع‌تر امنیت فراهم آورد. دولت بوش ممکن بود هم‌زمان با افول امنیت، سطح نیروهای آمریکایی را زودتر افزایش دهد، اهداف محدودتری تعیین کند و نیروهای رزمی کلیدیِ ائتلاف شمال را نگه دارد؛ یعنی همان نیروهایی که بسیاری از آنان در میانه سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ منحل شدند. هم‌چنین تمرکز بیش‌تر بر افغانستان می‌توانست به راهکارهای امنیتی نوآورانه منجر شود، چنان‌که بعدها شد. این راهکارها شامل برنامه‌های شبه‌نظامی مانند «پلیس محلی افغانستان» بود که اعضای آن از روستاهایی استخدام می‌شدند که در آن‌ها خدمت می‌کردند. این نیروها نسبت به سربازان ملی، بسیار کم‌هزینه‌تر و آگاه‌تر از شرایط محلی بودند. در عوض، با سرگردانی در جنگ، خشونت‌ها شدت گرفت.
خطای سوم: نبود فشار کافی بر پاکستان
با تداوم منازعه، پاکستان نقشی فزاینده‌تر و تخریبی‌تر ایفا کرد. پرویز مشرف، رییس جمهوری وقت پاکستان در زمان تهاجم امریکا، پس از درخواست مستقیم واشینگتن با حمایت از جنگ موافقت کرد. با این حال، اسلام‌آباد اندکی بعد زیر توافق زد و گفته شد که در اواخر سال ۲۰۰۱، صدها تن از فرماندهان ارشد طالبان، افسران اطلاعاتی پاکستان و شبه‌نظامیان اسلامی را با هواپیما از قندوز خارج کرده است.
توافق اولیه میان بوش و مشرف این گونه بود که امریکا برای هدف قرار دادن اعضای القاعده در پاکستان آزادی عمل داشت، اما هم‌زمان، چشم خود را بر حمایت اسلام‌آباد از طالبان بست. این حمایت در دو مسیر تکامل یافت: تساهل در قبال مرزهای نفوذپذیر و پناهگاه‌های سازمان‌یافته برای رهبران ارشد طالبان در مکان‌هایی نظیر کویته و ارائه پشتیبانی‌های عملیاتی بیش‌تر به عناصر طالبان مانند شبکه حقانی. با این حال، با افزایش فعالیت‌های طالبان و تشدید همکاری‌های پاکستان با طالبان، توافق پیشین به دلایل متعددی دوام نیافت. فعالیت‌های القاعده با عملیات شبکه حقانی علیه نیروهای آمریکایی در افغانستان درهم‌آمیخته بود. شبکه حقانی هم‌زمان با سرویس‌های اطلاعاتی پاکستان نیز همکاری داشت. رییس جمهوری، باراک اوباما بارها به دلیل همین همکاری‌ها، از اقدام علیه شبکه حقانی و هم‌زمان علیه یکی از تسهیل‌گران کلیدی القاعده باز داشته می‌شد.
در سطح بین‌المللی، افزایش فشار بر امریکا ـ و تقویت بعدی جایگاه طالبان ـ را نمی‌شد از افزایش تحرکات و جایگاه نیروهای القاعده تفکیک کرد. روایت غالب این بود که شبه‌نظامیان اسلامی در حال شکست دادن واشینگتن هستند. هرچه میدان نبرد در افغانستان گسترده‌تر می‌شد، فضای بیش‌تری برای فعالیت القاعده فراهم می‌گشت. افزون بر این، حملات امریکا در داخل خاک پاکستان علیه القاعده، پاکستانی‌ها را خشمگین کرد و مردم آن کشور را نسبت به شبه‌نظامیان هم‌دل‌تر ساخت یا دست‌کم خشم آنان را علیه ایالات متحده دوچندان کرد.
به نظر می‌رسید در اوج اعزام نیروهای کمکی اوباما به افغانستان و تشدید بحران‌های دیپلماتیک متوالی با پاکستان در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲، کاسه صبر لبریز شده است، اما پس از آن، فشارها فروکش کرد. در تحلیل نهایی، امریکا تمایلی نداشت که همانند شوروی با پاکستان به عنوان یک دشمن رفتار کند. منطق کاخ سفید این بود که یک پاکستانِ ۵۰ درصد همراه، بهتر از کشوری است که 100 درصد در جبهه مخالف قرار داشته باشد. با این حال، مشکل آن بود که امریکا نمی‌توانست آن ۵۰ درصدِ دیگر را مدیریت یا مهار کند. واشینگتن در حمله به طالبان در داخل خاک پاکستان تردید داشت، به این معنا که بهترین اقدامِ ممکن این بود که از پاکستان بخواهد به حمایت‌های خود پایان دهد، در حالی که اسلام‌آباد هرگز چنین نکرد. هم‌چنین واشینگتن این نکته را دست‌کم گرفته بود که پاکستان ـ به ویژه در اوج قدرت آمریکا ـ تا چه اندازه به کمک‌های اقتصادی، خطوط تدارکاتی و پشتیبانی نظامی آن وابسته است. به هر حال، اقدام معنادار پاکستانی‌ها علیه پناهگاه‌های طالبان که مدت‌ها وعده‌اش را داده بودند، هرگز تحقق نیافت. زمانی هم که تغییر سیاست صورت گرفت، دیگر زمان از دست رفته بود.
خطای چهارم: تحلیل نیروها با کشاندن جنگ به مارجه و هلمند
این جنگ نیز مانند بیش‌تر جنگ‌های ضدشورش، قرار نبود با شکست قطعی طالبان به پایان برسد. پایان آن به این شکل بود که با ادامه زندگی روزمره مردم، طالبان به تدریج، نفوذ خود را از دست بدهند، بیش‌تر جنگ‌جویان در نهایت در جامعه ادغام گردند و بقیه کشته شوند. برای تحقق این امر، امریکا و دولت افغانستان می‌بایست امنیت جمعیت را تأمین می‌کردند.
این کار در واقع همان طرحی بود که وقتی دولت اوباما در سال ۲۰۰۹ بیش از پنجاه هزار نیروی کمکی اضافی را به افغانستان اعزام کرد، در دستور کار قرار گرفت و لحظه‌ای درخشان برای تحقق آن فراهم بود. در این میان، نخستین یورش عمده این نیروها نه به سمت کابل یا قندهار، بلکه متوجه هلمند ـ ولایتی کشاورزی در جنوب غربی ـ شد.
عملیات «مشترک» (آن طور که نام‌گذاری شد) با استقرار ۱۵ هزار نیرو برای تصرف مارجه ـ شهری با حدود ۸۰ هزار نفر جمعیت در منطقه‌ای تولیدکننده خشخاش در مرکز هلمند ـ آغاز شد. مقامات دفاعی امریکا، پیروزی سریعی را در مارجه وعده دادند، اما ساختار دولتی غیر نظامیِ کارآمد هرگز در آن‌جا مستقر نشد. سه ماه پس از آغاز عملیات، استنلی مک‌کریستال، فرمانده وقت نیروهای نظامی، مارجه را «زخم خونین» توصیف کرد. مشکلات امنیتی مارجه تا سال‌ها بعد نیز ادامه یافت.
این ناکامی، بخش عمده‌ای از قدرت کارزار جدید را از بین برد. قرار دادن «مارجه» ـ به طور کلی‌تر، ولایت هلمند ـ در کانونِ تمرکزِ دوباره امریکا بر افغانستان به این معنا بود که پیروزی در گروِ نبرد نیروهای آمریکایی در یکی از پایگاه‌های اصلی و دورافتاده طالبان، آن هم بسیار دور از مراکز پرجمعیت خواهد بود. این امر، معیاری دشوار برای سنجش موفقیت بود و در نهایت نیز به پیروزی نیانجامید.
امریکا به شدت به یک پیروزی نیاز داشت. افکار عمومی آمریکا، حتی با وجود حمایت اوباما از آن طرح عملیاتی، از جنگ خسته شده بود. دولت نیز همانند جنگ عراق به دنبال دستاوردی زودهنگام بود. سه ماه پس از آغاز عملیات مشترک، آمریکایی‌ها هم‌چنان در انتظار ماندند.
انتخابی دیگر ـ یعنی تسخیر قلب تپنده کشور در پیرامون کابل و قندهار و جاده‌های مواصلاتی میان آن‌ها ـ می‌توانست ثبات کافی ایجاد کند تا امنیت ولایات پیرامونی به شبه‌نظامیان و قدرت‌های محلی واگذار شود. دولت مرکزی هرگز نمی‌توانست کنترل کارآمدی بر شمال هلمند داشته باشد و نیازی هم به این کار نداشت، بلکه باید اداره هلمند را با کم‌ترین هزینه ممکن تأمین می‌کرد. این امر مستلزم اتکا به متحدان و نیروهای محلی افغانستانی بود که اهداف حداقلی امریکا را در میدان محقق می‌کردند.
خطای پنجم: برکناری مک‌کریستال به دست اوباما
هم‌چون ماجرای «مارجه»، رفتن مک‌کریستال نیز موجب شد تا در مورد شتابِ تازه‌ای که در حمایت از این راهبرد ایجاد شده بود، تردیدهایی پدید آید. این وضعیت از همان ابتدا هم شکننده بود. اوباما بازه‌ای هجده ماهه را برای آغاز خروج نیروها (پس از دوره افزایش شمار آن‌ها) تعیین کرده بود و حزب دموکراتِ متبوع او نیز اشتیاق چندانی برای ادامه جنگ نداشت. با این حال، مک‌کریستال انتخاب شده بود تا نماد این راهبرد جدید باشد؛ زیرا این طرح و عملیات، متعلق به او بود. درخواست او برای اعزام نیروهای بیش‌تر، بر گفت‌وگوهای سیاست‌گذاری سال ۲۰۰۹ سایه افکنده بود.
مک‌کریستال به همراه ژنرال دیوید پترائوس (فرمانده نیروهای آمریکایی در عراق و افغانستان) و سرتیپ مایکل فیلین (رییس اطلاعات مک‌کریستال در فرماندهی مشترک عملیات ویژه و افغانستان)، یکی از سه افسر نظامی بود که احتمالاً بیش از هر آمریکاییِ دیگری در شکست دادن القاعده و افراط‌گرایان سنی نقش ایفا کرده بود. در فرماندهی مشترک عملیات ویژه، مک‌کریستال و فیلین با افزایش سرعت بهره‌برداری اطلاعاتی، عملیات ضد تروریسم را متحول کردند و به نیروهای آمریکایی امکان دادند تا یورش‌های شبانه متوالی انجام دهند و شبکه‌های یک‌پارچه را نابود سازند.
برکناری او با توجه به قضاوت نادرست مک‌کریستال و کارکنانش در انتقاد علنی از دولت اوباما نزد یک روزنامه‌نگار، بازتاب‌دهنده نوعی حساسیت سیاسیِ قابل درک بود. اما آن‌چه کم‌تر قابل درک بود، این است که دولت، ژنرالی از حوزه عملیات ویژه را ـ که پرورش‌یافته سنت‌های غیر رسمی و حتی نافرمانِ آن مجموعه بود ـ ارتقای مقام داده و سکان هدایت را به دست او سپرده بود. او این فرماندهیِ کلان را هم‌چون یک مدیر شرکتی اداره نمی‌کرد و در واقع، نباید هیچ کس چنین انتظاری از او می‌داشت.
با نگاهی به گذشته، ایجاد یک سطح فرماندهی میانی در دوران تصدی او ـ یعنی «فرماندهی مشترک نیروی بین‌المللی کمک به امنیت» (IJC) ـ برای مدیریت جنگ و هم‌زمان متمرکز کردن مک‌کریستال بر متحدان، شرکا، آمریکایی‌ها و رسانه‌ها، اقدامی نادرست بود. رفتن او باعث شد تا شتابِ تلاش‌های اوباما فروکش کند. پترائوس تنها یک سال در آن‌جا حضور داشت و سپس رفت. زمانی که ژنرال جان آلن برای گرفتن مسئولیت از راه رسید، دیگر تمرکز امریکا از جنگ دور شده بود.
خطای ششم: ناکامی امریکا در اجرای «گزینه بنن»
در آغاز سال ۲۰۱۷، جنگ افغانستان در مراحل پایانی خود قرار داشت. شمار نیروهای آمریکایی که در سال‌های ۲۰۱۰ـ۲۰۱۱ به اوج خود یعنی حدود صد هزار نفر رسیده بود، به حدود نه هزار نفر کاهش یافته و بیش‌تر مسئولیت‌های امنیتی به ارتش ملی افغانستان واگذار شده بود. دولت افغانستان و امریکا پیش‌تر از طریق مصالحه‌هایی درباره رهبری کشور در دوران ریاست جمهوری اشرف غنی، ساختار ارتش و سیاست خارجی، جهت‌گیری راهبردی افغانستان را تعیین کرده بودند.
پاکستان از توفانِ آمریکا به سلامت گذشته بود و آمریکا نیز هیچ تمایلی به سرمایه‌گذاری بیش‌تر در افغانستان برای تغییر اوضاع نداشت. با این حال، تاریخ، سرنخی از پایانی متفاوت به دست می‌داد. نجیب‌الله، آخرین رهبر کمونیست افغانستان، نه در زمان خروج نیروهای شوروی در سال ۱۹۸۹، بلکه در سال ۱۹۹۲ و با پایان یافتن کمک‌های شوروی سقوط کرد. او تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، از میلیاردها دلار کمک‌های شوروی برای خرید وفاداری افراد و به جان هم انداختن جناح‌های مختلف استفاده می‌کرد.
همین ایده در سال ۲۰۱۷ به صورت نظری برای امریکا نیز مطرح بود. وجود طیف گسترده‌ای از کمک‌های عملیاتی به دولت ـ با وجود پیمان‌کاران و امکان تداومِ برخورداری از توان‌مندی‌های پیشرفته ضد تروریستی در پایگاه بگرام ـ می‌توانست این امکان را به رژیم کابل بدهد که با بهره‌گیری از ترکیب ابزارهای تشویقی و تنبیهی (سیاست چماق و هویج)، وفاداری فرماندهان گوناگون در مناطق شرقی و جنوبی را بخرد.
این رویکرد می‌توانست همان طرحی باشد که بر اساس گزارش‌ها، استیو بنن ـ مشاور رییس جمهوری ـ و برخی دیگر در نخستین دولت ترامپ از آن دفاع می‌کردند؛ یعنی رویکردی مبتنی بر استفاده از پیمان‌کاران که با مخالفت پنتاگون روبه‌رو شد. راهبردی که کابل، هرات و مزارشریف را به همراه چند تن از چهره‌های قدرتمند پشتون در شرق و جنوب ـ از جمله عبدالرازق، رییس پلیس قندهار که نامش لرزه بر اندام‌ها می‌انداخت ـ به هم پیوند می‌داد، شاید می‌توانست با هزینه‌ای نسبتاً اندک، افغانستان را هم‌چنان در مدارِ همراهی با امریکا نگه دارد.
با این حال، این راهکار تنها در صورتی عملی می‌شد که شبه‌نظامیان قومیِ آماده به رزم وجود داشته باشند؛ یعنی چیزی شبیه به گروه‌های اولیه‌ای که در سال ۲۰۰۱، طالبان را سرنگون کردند. هم‌چنین این امر مستلزم آن بود که اهداف امریکا تا حد ممکن محدود و مشخص باشند و این کشور نیز در برابر رفتارهای خشنِ متحدانِ سرسخت خود، آستانه تحمل بسیار بالایی از خود نشان دهد. شاید امریکا می‌توانست مانع از بازگشت القاعده به کابل شود و یک دولت دوست را در قدرت نگه دارد، اما دیگر خبری از اهداف بزرگ‌تر نبود. شاید این گزینه به دلیل تصمیم برای حمایت از کرزی در کنفرانس بن و «لویه جرگه» بعدی در کابل یا به دلیل تمرکزِ هرچه بیش‌تر قدرت در دوران ریاست جمهوری او (بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴) از میان رفته بود. امریکا به جای داشتنِ نیروهای قومیِ قابل‌اتکا، با دولتی ملی روبه‌رو شد که ریاست آن را یک رییس جمهوری پشتون بر عهده داشت و می‌کوشید با طالبان رقابت کند، اما پس از دهه‌ها فساد و هراس، مردم دیگر به اندازه کافی برای جنگیدن مصمم نبودند.
واشینگتن ـ ۶ نوامبر ۲۰۲۶
- اندرو ال. پیک، مدیر برنامه «تاب‌آوری امنیت ملی آدرین آرشت» و «استراتژی جغرافیایی» در مرکز اسکاوکرافت است.
پیوند نوشته اصلی:
