دکتر علیرضا یونسپور | دانشگاه ملبورن
ارزش دادههای ملی جمعیت، مانند سرشماری پنجساله استرالیا، بهخوبی شناخته شده و تثبیت شده است. سرشماری در استرالیا، مبنای برنامهریزی برای خدمات دولتی موجود و خدمات جدید، تعیین حوزههای انتخاباتی، و ارزیابی تداوم و تغییر در وضعیت اجتماعی، اقتصادی و جمعیتی کشور را فراهم میکند. بر اساس اعلام اداره آمار استرالیا (Australian Bureau of Satisitics)، سرشماری نشان میدهد که استرالیا در گذر زمان چگونه دگرگون میشود و اطلاعات گردآوریشده از آن برای تصمیمگیری در زمینههایی همچون حملونقل، آموزش، خدمات درمانی، زیرساختها، نظم و امنیت، کسبوکار و بسیاری حوزههای دیگر به کار میرود. این اطلاعات همچنین به برنامهریزی خدمات محلی برای افراد، خانوادهها و جوامع کمک میکند.
در سالهای اخیر، بحث درباره اینکه آیا استرالیا همچنان به برگزاری سرشماری پنجساله نیاز دارد یا خیر، ادامه داشته است. این بحث تا حدی ناشی از در دسترس بودن و جمع آوری منظم دادههای اداری (administrative datasets) به شمول داده های مثل سروی نیروی کار استرالیا (Australian Labour Force Survey)، سوابق آموزشی، اطلاعات مدیکر (Medicare) و سلامت، دادههای مالیاتی، سروی در مورد پویایی خانوار، درآمد و اشتغال در استرالیا (Household, Income, and Lybour Dynamics in Australia (HILDA)، و مطالعات مانند ساختن یک زندگی جدید در استرالیا (BNLA) است. همچنین، هزینه مالی قابلتوجه برگزاری هر دوره سرشماری نیز در شکلگیری این بحث نقش دارد. برای نمونه، کشورهایی مانند ایالات متحده و بریتانیا هر ده سال یکبار سرشماری برگزار میکنند، در حالی که نیوزیلند تصمیم گرفته است سرشماری سنتی جمعیت خود را متوقف کرده و بهجای آن از دادههای اداری استفاده کند.
با این حال، اداره آمار استرالیا سرشماری سال ۲۰۲۶ را برای شامگاه سهشنبه، ۱۱ اگست ۲۰۲۶ برنامهریزی کرده است. شرکت در این سرشماری در استرالیا اجباری است و این امر فرصت مهمی را برای هزارههای استرالیا فراهم میکند تا از طریق ثبت دقیق دادههای جمعیتی، حضور سراسری خود را تقویت کنند. هدف این یادداشت کوتاه، برجسته کردن برخی از تغییرات مورد انتظار در سرشماری ۲۰۲۶ و تأکید بر ضرورت آگاهیبخشی درباره سرشماری بهگونهای است که تنوع جامعه هزارههای استرالیا را بازتاب دهد و در نتیجه، مبنای بهتری برای سیاستگذاری، ارائه خدمات عامه و پژوهشهای آینده فراهم شود.
تداوم و تغییر در سرشماری ۲۰۲۶
اداره آمار استرالیا پیش از نهایی کردن پرسشنامه سرشماری ۲۰۲۶، مشورت گستردهای با مردم و گروههای مختلف جامعه انجام داد. این نهاد حدود ۴۷۰ پیشنهاد و نظر دریافت کرد تا اطمینان حاصل شود که سرشماری، هم تداوم و هم تغییرات جامعه استرالیا در پنج سال گذشته را بهدرستی منعکس میکند.
بهجز تغییر در بعضی ارقام و تعداد جمعیت، انتظار میرود سرشماری ۲۰۲۶ در بیشتر شاخصهای جمعیتی، همان تصویر کلی از استرالیا را نشان دهد. برای مثال، بر اساس سرشماری ۲۰۲۱، جمعیت استرالیا حدود ۲۵.۵ میلیون نفر بود که ۸۰ درصد آنان در شرق استرالیا (ایالتهای نیوساوتولز، ویکتوریا، کوئینزلند و قلمرو پایتخت استرالیا) زندگی میکردند. همچنین، بیش از نیمی از جمعیت استرالیا یا خود در خارج از این کشور متولد شده بودند یا دستکم یکی از والدینشان در خارج از استرالیا به دنیا آمده بود. در روز سرشماری ۲۰۲۱، حدود یکپنجم از نزدیک به ۱۲ میلیون شاغل استرالیایی از خانه کار میکردند. از نظر تنوع دینی نیز، مسیحیت با ۴۳.۹ درصد رایجترین دین بود، اسلام سریعترین رشد را در میان ادیان داشت و حدود ۳۸ درصد از مردم اعلام کردند که هیچ وابستگی دینی ندارند.
به همین ترتیب، انتظار میرود سرشماری ۲۰۲۶ نشان دهد که جمعیت استرالیا در سال جاری به حدود ۲۸ میلیون نفر رسیده است. این افزایش عمدتاً به دلیل شمار نسبتاً بالای مهاجران سالانه (annual migration)و نرخ بالاتر زاد و ولد در میان جوامع تازهوارد پناهنده و مهاجر است. با وجود اینکه بیشتر جمعیت همچنان در ایالتهای شرقی زندگی میکنند، احتمال میرود که ویکتوریا در پنج سال گذشته از نیوساوتولز پیشی گرفته و به پرجمعیتترین ایالت استرالیا تبدیل شده باشد.
مانند سرشماریهای گذشته، در سرشماری ۲۰۲۶ نیز از افراد درباره سن، کشور محل تولد، پیشینه فرهنگی، وضعیت زندگی، شغل و تحصیلاتشان پرسیده میشود. همچنین، مطابق تصمیمی که اداره آمار استرالیا در سال ۲۰۱۶ گرفت، نام و آدرس پاسخدهندگان تا چهار سال نگهداری خواهد شد تا امکان پیوند امن دادههای سرشماری بدون نام و آدرس هر فرد با سایر دادههای اداری فراهم شود. با این حال، برای حفظ حریم خصوصی، نامها وآدرس ها بهصورت جداگانه ذخیره میشوند و بهطور مستقیم برای ارتباط دادن افراد با دیگر دادههای جمعیتی استفاده نخواهند شد.
سرشماری ۲۰۲۶ همچنین چند موضوع جدید را به پرسشنامه خود اضافه کرده است تا تنوع روزافزون اجتماعی و فرهنگی استرالیا را بهتر بازتاب دهد و تصویر جامعتر و فراگیرتری از جامعه این کشور ارائه کند. این تغییرات عبارتاند از:
۰ افزودن پرسشی جدید درباره گرایش جنسی و هویت جنسیتی (sexual orientation and gender) برای افراد ۱۶ ساله و بالاتر؛
۰ بهروزرسانی پرسشهای مربوط به درآمد، بهمنظور هماهنگی با «سروی نیروی کار استرالیا»؛
۰ افزودن دوچرخه برقی (e-bikes)بهعنوان یکی از گزینههای رفتوآمد، برای انعکاس تغییر الگوهای رفت وآمد روزانه؛
۰ استفاده از زبان و مفاهیم همه شمول از نظر جنسیت ) gender neutral) در پرسشهای مربوط به خانواده و روابط شخصی؛ و بهروزرسانی پرسشهای مربوط به کشور محل تولد والدین، اضافه شدن فهرست جواب ها ی مربوط به دین، و افزایش تعداد تبار یا پیشینه نیاکانی (ancestry) که هر فرد میتواند ثبت کند از دو مورد به چهار مورد، تا پیشینههای خانوادگی و هویتهای فرهنگی متنوعتر مردم استرالیا بهتر منعکس شود.
آنچه میتوان از سرشماری ۲۰۲۶ برای هزارههای استرالیا انتظار داشت.
سرشماری ۲۰۲۶ احتمالاً هم تداوم و هم تغییر را در وضعیت هزارههای استرالیا نشان خواهد داد. برای مثال، در سرشماری ۲۰۲۱، حدود ۴۲ هزار نفر زبان خود را هزارگی (Hazaraghi) ثبت کرده بودند. در سرشماری ۲۰۲۶، پس از کارزار اخیر جامعه هزاره برای تغییر املای هزارگی به زبان انگلیسی؛ زبان هزارگی با املای درست (Hazaragi) ثبت خواهد شد. همچنین حدود ۳۰ هزار نفر زبان خود را دری، و ۷۲ هزار و ۵۰۰ نفر فارسی (بهجز دری) اعلام کردند. میانه سنی گویشوران هزارگی حدود ۱۰ سال کمتر از میانه سنی کل جمعیت استرالیا بود. از نظر دینی نیز، بیش از ۹۵ درصد گویشوران هزارگی اسلام را بهعنوان دین خود معرفی کردند، ۳ درصد گفتند که هیچ دینی ندارند ((no religion affiliation و کمتر از یک درصد نیز خود را دارای باورهای سکولار(secular beliefs) دانستند.
در سرشماری ۲۰۲۱ ، ده گروه اصلی شغلی در میان هزارههای استرالیا بیشتر در بخشهای ساختمانسازی، رانندگی موترهای باربری، کشاورزی و خردهفروشی متمرکز بودند. دادههای مربوط به آموزش تصویر دقیقی ارائه نمیکرد، اما اطلاعات مربوط به مالکیت مسکن نشان داد که حدود ۴۶ درصد از گویشوران هزارگی صاحب خانهای بودند که هنوز وام مسکن آن را پرداخت میکردند، ۴۵ درصد در خانه اجارهای زندگی میکردند و حدود ۵ درصد نیز مالک کامل خانه خود بودند. در سطح کل استرالیا نیز، در روز سرشماری ۲۰۲۱، حدود یکسوم جمعیت مستأجر بودند و حدود یکسوم دیگر مالک کامل خانه خود بودند.
همچنین انتظار میرود سرشماری ۲۰۲۶ نشان دهد که هزارهها در پنج سال گذشته یکی از سریعترین گروههای اجتماعیِ در حال رشد در استرالیا بودهاند. این رشد به دلیل جوان بودن جمعیت هزاره، نرخ بالاتر زاد و ولد نسبت به کل جمعیت استرالیا، و ورود مهاجران جدید از طریق برنامههای بشردوستانه و مهاجرت خانوادگی، بهویژه پس از سقوط کابل به دست طالبان در آگست ۲۰۲۱، بوده است. بر اساس آمار وزارت امور داخله استرالیا، بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، به ۲۶ هزار و ۵۰۰ نفر از افغانستان ویزای بشردوستانه اعطا شده است، هرچند این وزارتخانه مشخص نکرده است که چه تعداد از آنان به هر یک از گروههای اجتماعی افغانستان در استرالیا تعلق دارند.
همچنین احتمال دارد سرشماری ۲۰۲۶ نشان دهد که شمار بیشتری از خانوادههای هزاره، به دلیل افزایش هزینههای زندگی و نیز ترجیح فرهنگی برای خانههای بزرگتر، به حومههای جدید شهرها (newer outer suburbs)، بهویژه در ایالتهای نیوساوتولز و ویکتوریا، زندگی می کنند . البته برای درک بهتر این موضوع که افزایش مالکیت مسکن، رشد کسبوکارهای خصوصی (entrepreneurial jobs)، و زندگی در حومههای جدید شهرهای بزرگ چه تأثیری بر آموزش فرزندان، علایق و ترجیحات شغلی آنان، و همچنین همبستگی اجتماعی میان هزارهها و دیگر گروههای اجتماعی و فرهنگی ساکن این مناطق داشته است، به پژوهشها و تحلیلهای بیشتری نیاز خواهد بود.
پرسشهای مربوط به نژاد، تبار و زبان
از سال ۱۹۷۱، در سرشماریهای پنج ساله استرالیا پرسش مشخصی درباره این موضوع مطرح شده است که آیا فرد خود را عضو یکی از جوامع بومی استرالیا (indiginous communities) به شمول مردمان ابورجینل Aboriginal)) و ساکنان جزایر تنگه تورس (Torrest Strait Islander) میداند یا خیر. این تغییر پس از همهپرسی تاریخی سال ۱۹۶۷ صورت گرفت؛ همهپرسیای که در آن بیش از ۹۰ درصد مردم استرالیا به حذف ماده ۱۲۷ قانون اساسی ۱۹۰۱ رأی دادند تا دولت بتواند جمعیت بومیان را در سرشماری برای بار اول در تاریخ این کشورمحاسبه کند. با توجه به بیعدالتیها و محرومیتهای تاریخی که بر جوامع بومی این کشور تحمیل شده بود، دولتهای متوالی استرالیا بودجهها و برنامههای ویژهای را بعد از شامل کردن مردمان بومی در سر شماری ها برای حمایت از این جوامع تا به امروزطراحی و اجرا کردهاند. همچنین از سال ۲۰۰۸، دولتهای استرالیا بودجه مشخصی را در چارچوب توافق رسمی بنام توافق کاهش نابراری های اجتماعی و اقتصادی میان بومیان و غیربومیان (Closing the Gap) به خصوص در زمینههایی مانند افزایش دادن سالهای که افراد می توانند زندگی کنند(life expectancy)، آموزش و سلامت مردمان بومی اختصاص دادهاند.
بهجز پرسشهای ویژه درمورد جوامع بومیان در سرشماری ها و تاثیر آن بر خدمات اجتماعی مخصوص برای این مردمان، استرالیا در طول تاریخ از طرح پرسش مستقیم درباره نژاد یا قومیت (race and ethnicity) افراد در سرشماریها خودداری کرده است. در عوض، برای طبقهبندی پاسخهای مربوط به تبار یا شاید بهتر پشیشنه نیاکانی (ancestry)، از طبقهبندی استاندارد فرهنگی و قومی استرالیا استفاده میشود (Australian Standard Classification of Cultural and Ethnic Groups). در سرشماری ۲۰۲۱، این طبقهبندی شامل ۹ گروه عمومی، مانند «آسیایی جنوب شرقی» Southeast Asian) )، ۲۸ گروه جزئی، مانند «آسیای جنوب شرقی دریایی» (Maritime Southeast Asian) ، و ۲۷۸ گروه فرهنگی و قومی، مانند «مالایی» (Malay)بود. پاسخ افراد درباره تبار (ancestry) ، در کنار اطلاعاتی مانند محل تولد، دین، محل تولد والدین و زبان مورد استفاده در خانه، به دولتهای استرالیا کمک کرده است تا تصویر نسبتاً کلی از پیشینه قومی یا نژادی جمعیت به دست آورند. در سال ۲۰۲۲، گزارش شد که اندرو جایلز(Andrew Giles) ، وزیر وقت مهاجرت، شهروندی، خدمات مهاجران و امور چندفرهنگی، علاقهمند بود پرسشی درباره «نژاد» و «قومیت» در سرشماری ۲۰۲۶ اضافه شود، اما این پیشنهاد در نسخه نهایی پرسشنامه گنجانده نشد.
در گذشته، اداره آمار استرالیا به هر فرد این امکان را داده است که هویت خود را، از جمله تبار(ancestry)، دین، جنسیت و روابط خانوادگی (family relationships)، آزادانه انتخاب یا توصیف کند. با این حال چنان چه در بالا اشاره شد، بهجز حمایتهای ویژه برای جوامع بومی و برخی خدمات اسکان مجدد برای گروههای تازه وارد در این کشور، تبار افراد معمولاً نقش بسیارمهمی در تصمیمگیری عمومی دولتهای استرالیا برای برنامهریزی بودجه یا ارائه خدمات اقتصادی و اجتماعی نداشته است. ولی با آنهم در روزهای اخیر، پرسشهای مربوط به تبار(ancestry) و زبان مورد استفاده در خانه (language spoken at home) به محور اصلی کارزار آگاهیبخشی هزارههای استرالیا درباره سرشماری ۲۰۲۶ تبدیل شده است. این کارزارها عموماً از هزاره های ساکن در استرالیا می خواهند که در بخش تبار (ancestry)، «هزاره» و در بخش زبان مورد استفاده در خانه، «هزارگی» را ثبت کنند.
این رویکرد، بهویژه درباره زبان هزارگی، بحثهای گستردهای را میان هزارههای استرالیا و اعضای این جامعه در دیگر کشورها برانگیخته است. حامیان این دیدگاه معتقدند که چنین پاسخی، اطلاعات دقیقتری درباره جامعه هزاره تولید میکند و همچنین نشاندهنده بهرسمیت شناختن هزارگی از سوی دولت استرالیا بهعنوان یک دسته زبانی مستقل از فارسی و دری است. به باور آنان، این رویکرد به هزارهها امکان میدهد هویت زبانی خود را در استرالیا خودشان تعریف و معرفی کنند.
در مقابل، منتقدان، چه در استرالیا و چه در خارج از آن، اگرچه با ثبت «هزاره» بهعنوان تبار (ancestry) موافقاند، اما استدلال میکنند که هزارهها عمدتاً فارسیزبان هستند و هزارگی گویشی از زبان فارسی است، نه زبانی مستقل. از نظر آنان، اگر هزارگی در سرشماری بهعنوان زبانی جداگانه ثبت شود، ممکن است در درازمدت پیوند نسلهای جوان با میراث گسترده زبانی و سنت غنی ادبی زبان فارسی را تضعیف کند.
علاوه بر دشواریهای برخی هزارههای استرالیا در استفاده از زبان انگلیسی، بهویژه در سالهای نخست شان پس از مهاجرت، به نظر میرسد دیدگاههای متفاوت درباره زبان هزارگی تا حد زیادی از تجربههای تاریخی هزارهها در افغانستان و نیز تجربه بسیاری از پناهندگان هزاره در کشورهایی مانند پاکستان و ایران تأثیر پذیرفته است. در کشورهایی مانند افغانستان، که آمار قابل اعتماد جمعیتی محدود است و گروههای اقلیت در طول تاریخ با تبعیض سیستماتیک، حذف و گاه آزار جسمی و فرهنگی روبهرو بودهاند، سرشماریهای ملی و رأیدهی مبتنی بر هویت قومی معمولاً به فرصت مهمی برای نشان دادن حضور و دیده شدن این جوامع تبدیل میشود.
اما استرالیا ودولت هایش به موضوع تبار (ancestry) نگاه متفاوتی دارد. در سرشماری ها، تبار یک موضوع شخصی تلقی میشود و این واقعیت را میپذیرد که هر فرد ممکن است به بیش از یک پیشینه نیاکانی تعلق داشته باشد. برای مثال، فردی ممکن است به دلیل پیشینه والدین خود، هم ایرلندی و هم ایتالیایی باشد و در عین حال از طریق پدربزرگها و مادربزرگهایش پیشینههای دیگری نیز داشته باشد. به همین دلیل، اداره آمار استرالیا در سرشماری ۲۰۲۶ به افراد اجازه میدهد بهجای دو تبار، که در سرشماریهای گذشته مجاز بود، حداکثر چهار تبار را ثبت کنند. به همین ترتیب، بسیاری از استرالیاییها ممکن است یک والد هزاره و والد دیگر با پیشینه فرهنگی متفاوت (غیر هزاره) داشته باشند. بنابراین، سرشماری باید این امکان را فراهم کند که افراد این پیشینههای گوناگون را بهدرستی منعکس کنند.
زبان مورد استفاده در خانه language spoken at home)) نیز به همان اندازه متنوع و پیچیده است. خانوادهای که یکی از والدین آن هزاره باشد، ممکن است در زندگی روزمره از زبان انگلیسی، هزارگی و یک یا چند زبان دیگر در خانه استفاده کند. حتی خانوادههایی که هر دو والد هزاره هستند نیز تجربههای زبانی متفاوتی می تواند داشته باشند. برخی هزاره های ساکن در استرالیا سالهای طولانی در افغانستان یا ایران زندگی کردهاند؛ جایی که فارسی، هم در گفتار و هم در نوشتار، زبان رایج خانه و جامعه بوده است. برخی دیگر در پاکستان یا کشورهای عربی مانند سوریه زندگی کردهاند و بهترتیب به زبانهای اردو، انگلیسی یا عربی آموزش دیدهاند؛ بنابراین ممکن است در خانه های شان بیشتر به اردو یا عربی صحبت کنند. همچنین، شمار فزایندهای از خانوادههای هزاره که فرزندانشان در استرالیا متولد شدهاند، شاید زبان انگلیسی را بیشتر در خانه استفاده می کنند.
به همین دلیل، کارزارهای تشویق مردم به مشارکت در سرشماری ۲۰۲۶ باید تنوع زبانی خانوادههای هزاره در استرالیا را به رسمیت بشناسند. زبانی که در خانه صحبت میشود، ممکن است با زبان مادری یا زبان نیاکانی (ancestral or mother language) فرد یکسان نباشد. بنابراین، پیامهای مربوط به سرشماری ۲۰۲۶ باید این تنوع را بازتاب دهند و نباید فرض کنند که همه هزارههای استرالیا دارای یک هویت نیاکانی یا تجربه زبانی یکسان هستند. ثبت این واقعیت پیچیده، به دولتهای کنونی و آینده و نیز ارائهدهندگان دیگر خدمات کمک خواهد کرد تا جامعه روزبهروز متنوعتر هزارههای استرالیا را بهتر بشناسند، ارتباط مؤثرتری با آنان برقرار کنند و خدمات مناسبتری ارائه دهند.
نسخه اصلی این مقاله به زبان انگلیسی نیز در قالب فایل PDF در دسترس است. برای مطالعه آن، روی لینک زیر کلیک کنید.
